In de jaarlijkse ´State of the Union´ toespraak pleit de Commissievoorzitter Von der Leyen voor een sterker, onafhankelijker Europa. Ze kondigt nieuwe sancties tegen Rusland aan, schort steun aan Israël op en presenteert een miljardenplan voor banengroei.
Commissievoorzitter Ursula von der Leyen heeft een krachtig pleidooi gehouden voor een veerkrachtiger, zelfstandiger en daadkrachtiger Europa. Tegen een achtergrond van aanhoudende Russische agressie in Oekraïne, de humanitaire crisis in Gaza en toenemende mondiale economische concurrentie, schetste Von der Leyen een ambitieuze koers voor de komende jaren.
Von der Leyen kondigde concrete maatregelen aan om de druk op Rusland op te voeren, waaronder een nieuw, negentiende sanctiepakket en een versnelde afbouw van Russische fossiele brandstoffen. Ze benadrukte de onvoorwaardelijke solidariteit met Polen na de “roekeloze en ongekende” schending van zijn luchtruim door Russische drones. Nieuwe initiatieven voor Oekraïne en versterking van de strategische capaciteiten moeten de veiligheid van de Europese Unie versterken.
Over de situatie in Gaza was de voorzitter eveneens helder: “Een door de mens veroorzaakte hongersnood kan nooit een oorlogswapen zijn.” Ze kondigde aan dat de bilaterale steun aan Israël wordt opgeschort, sancties worden voorgesteld tegen extremistische ministers en gewelddadige kolonisten, en dat een deel van het Associatieakkoord opgeschort wordt. Het uiteindelijke doel blijft “echte veiligheid voor Israël en een veilige toekomst voor alle Palestijnen”, waarbij de vrijlating van alle gijzelaars cruciaal is.
Op economisch vlag legde Von der Leyen de nadruk op het vergroten van het concurrentievermogen. Ze kondigde een miljardenfonds aan om jonge, innovatieve bedrijven in cruciale technologiesectoren te ondersteunen. Daarnaast komt er een “Battery Booster”-pakket om de batterijproductie in Europa een impuls te geven en Europese aanpak om armoede tegen 2050 uit te bannen. De digitale euro en een investeringsunie moeten het voor consumenten en bedrijven makkelijker maken.
De reacties vanuit het Europees Parlement waren verdeeld. Bas Eickhout (GroenLinks-PvdA) prees de veranderde toon van Von der Leyen maar wees op inconsequenties. “Europa moet ophouden zich als een markt te gedragen en zich als een macht opstellen,” aldus Eickhout. Hij drong aan op onmiddellijke actie in Gaza, waaronder een schorsing van het Associatieakkoord met Israël, een wapenembargo en het stoppen van import uit illegale nederzettingen. Ook bekritiseerde hij het handelsakkoord met de VS, dat volgens hem leidt tot investeringen in vuile Amerikaanse energie in plaats van in Europese duurzame alternatieven.
Mohammed Chahim (GroenLinks-PvdA) uitte zijn bezorgdheid over het verlies van momentum van de Europese Green Deal en riep op tot meer lef en visie. Gerben-Jan Gerbrandy (D66) benadrukte het potentieel van Europa: “We hebben de ingenieurs, de wetenschappers en de waarden. Wat we nodig hebben is het vertrouwen om samen te handelen.”
Kritiek kwam ook van de rechterflank. Marieke Ehlers (PVV) vatte de staat van de Unie samen als “onhoudbaar” en pleitte voor minder EU-bemoeienis, minder regels en vooral: minder migratie. CDA’ers Tom Berendsen en Jeroen Lenaers benadrukten dan weer de noodzaak van een sterk, concurrerend Europa dat investeert in technologie en innovatie, en dat de regeldruk vermindert. Bert-Jan Ruissen (SGP) riep nogmaals op tot benoeming van een speciale EU-gezant voor de godsdienstvrijheid.
Ondanks de uiteenlopende meningen klonk er vanuit verschillende hoeken eenzelfde oproep: eenheid. Von der Leyen zelf zei: “Dit moet het moment van Europese onafhankelijkheid zijn.” Gerbrandy voegde daaraan toe: “Onze burgers hebben een sterke pro-Europese coalitie nodig. Laten we onze verantwoordelijkheid nemen en tonen dat we Europa samen kunnen maken.” De komende maanden zullen moeten uitwijzen of de woorden van Von der Leyen en het parlement worden omgezet in daden. De bal ligt nu ook bij de lidstaten in de Raad, die de voorstellen moeten omarmen en uitvoeren.
